Αντισύλληψη στην εφηβεία - Ε. Δεληγεώρογλου, Ν. Σαλάκος : | 16/3/2009 10:42:57 πμ

<< Επιστροφή



Αντισύλληψη στην εφηβεία

Εισαγωγή
Οι διάφορες μέθοδοι αντισύλληψης αποτέλεσαν από τους αρχαίους χρόνους αντικείμενο έρευνας. Εί-ναι γνωστό ότι ο Σωράνος ο Εφέσσιος, αναφέρει φάρ-μακα που είναι εκτρωτικά και αντισυλληπτικά "περί φθορίων και ατοκίων". Επίσης, και στην αρχαία Αίγυπτο τοποθετούσαν ειδικά χαλίκια στις μήτρες των καμήλων για να μη μείνουν έγκυες κατά τη διάρκεια των μακροχρόνιων ταξιδιών στην έρημο [1].

Α. Αντισυλληπτικά δισκία
Η σύγχρονη ιστορία των από του στόματος χορηγουμένων αντισυλληπτικών δισκίων αρχίζει από το 1939 όπου ο Butenandt απομόνωσε τις φυσικές ορμόνες του φύλου. Η δε δυνατότητα της χρήσης του συνδυασμού οιστρογόνων-προγεστερεινοειδών σαν αντισυλληπτικού, οφείλεται στις έρευνες των G.Pincus και J.Rock το 1956.
Η αντισύλληψη και ειδικότερα κατά τη διάρκεια της εφηβείας όπου το νεαρό κορίτσι δέχεται ποικίλες ψυχοσωματικές αλλαγές χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Είναι γνωστό το λεγόμενο "tailoring" όπου στην κάθε νεαρή κοπέλα πρέπει να ευρίσκεται και να χορηγείται ο καταλληλότερος ορμονικός συνδυασμός για αντισύλληψη [2,3]. Οι παράμετροι για την χορήγηση αντισυλληπτικών δισκίων εμφανίζονται στον πίνακα 1. Είναι σημαντικό δε ότι στις παραμέτρους αναφέρεται και η θεραπευτική δράση των αντισυλληπτικών, όπως η υπερτρίχωση, ακμή, διαταραχές κύκλου καθώς και το προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο (Π.Ε.Σ.) [4].
Ο μηχανισμός με τον οποίο δρα η ορμονική αντισύλληψη είναι ο εξής: επίδραση των ορμονών του χαπιού στην εκλυτική ορμόνη των γοναδοτροπινών του υποθαλάμου (GnRH) μειώνοντας τα επίπεδά της και κατ΄ επέκταση μείωση των υποφυσιακών ορμονών FSH, LH [5]. Επίσης, προκαλεί αλλαγή στη δομή του ενδομητρίου, μείωση γλυκογόνου, μείωση της κινη-τικότητας των σαλπίγγων και καθιστά την τραχηλική βλέννα εχθρική προς τα σπερματοζωάρια.
Τα είδη των αντισυλληπτικών δισκίων αναφέρονται στους πίνακες 2 και 3. Τα από τους στόματος χορη-γούμενα αντισυλληπτικά, περιέχουν οιστρογόνα που είναι η αιθινυλ-οιστραδιόλη και μεθυλ-αιθυνυλ-οιστ-ραδιόλη ή μεστρανόλη. Τα δε προγεστερινοειδή που εμπεριέχονται, είναι παράγωγα της προγεστερόνης ή της "17-α-hydroxyprogesterone". Συνδυασμοί δε αυτών των ουσιών χαρακτηρίζουν το χάπι σαν μονοφασικό, διφασικό και τριφασικό [6].
Ειδικότερα αναφέρω το χάπι της επόμενης ημέρας, όπου χορηγείται τις πρώτες 24 ώρες μετά την επαφή και δίδεται κυρίως σε περιπτώσεις βιασμού. Αποτελεσματικό είναι επίσης το RU 486 (mifepristone) που σε συνδυασμό με προστα-γλανδίνη E1 δρα στο μυομήτριο, προκαλώντας ισχυ-ρές συστολές και στο ενδομήτριο έντονη αιμορ-ραγία. Το RU 486 χορηγείται μόνο υπό νοσο-κομειακή παρακολούθηση λόγω σοβαρών παρενερ-γειών που μπορούν να προκληθούν [7].
Τα πλεονεκτήματα των αντισυλληπτικών είναι τα εξής: μείωση εμφάνισης δυσμηνόροιας, προεμ-μηνορρυσιακού συνδρόμου, κύστεων ωοθήκης, μηνορραγιών, σιδηροπενικής αναιμίας, πυελικής φλεγμονής, πιθανότητας εξωμητρίου κυήσεως, καθώς και μείωση των πιθανοτήτων Ca ενδομητρίου και Ca ωοθηκών [8,9].
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των αντισυλληπτικών είναι δυνατόν να είναι άμεσες ή απώτερες. Οι άμε-σες είναι: αλλαγές του βάρους και της ψυχικής διά-θεσης, ημικρανίες, μαστοδυνία, σταγονοειδής αιμόρροια.
Οι απώτερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι: η δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα και η πρόκληση θρομβοεμβολικών επεισοδίων. Είναι γνωστό ότι γυ-ναίκες που καπνίζουν και λαμβάνουν αντισυλ-ληπτικά, αυξάνουν τον κίνδυνο των θρομβο-εμβολικών επεισοδίων, τα οποία σχετίζονται με την αύξηση των λιποπρωτεϊνών χαμηλής πυκνότητας (LDL) που προκαλούν τα προγεσταγόνα με παράλ-ληλη μείωση των λιποπρωτεϊνών (HDL) υψηλής πυκνότητας. Τα οιστρογόνα ελαττώνουν την LDL δρώντας προστατευτικά ως προς την εμφάνιση εμφράγματος του μυοκαρδίου [10].
Επίσης, πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι τα αντι-συλληπτικά δρουν στις παγκρεατικές ορμόνες προ-καλώντας μία μικρή επίδραση στην έκκριση της ιν-σουλίνης. Επιπλέον, η δράση των αντισυλληπτικών στο ήπαρ, αφορά τα πολλά ενζυμικά συστήματα του ηπατικού κυττάρου. Μελέτες μεταξύ των ετών 1960-1970 αναφέρουν αύξηση της συχνότητας της χολο-λιθιάσεως. Όμως, τα τελευταία έτη, δεν αναφέρ-θηκαν παρόμοιες ανεπιθύμητες ενέργειες λόγω της χρήσης δισκίων με μικρότερη περιεκτικότητα ορ-μονών. (Ιδιαίτερα, αναφέρω τη σχέση μεταξύ καλο-ήθων αδενωμάτων του ήπατος και αντισυλληπτικών που ενώ είναι καλοήθη είναι δυνατόν να προκληθεί θανατηφόρος εσωτερική αιμορραγία από ρήξη τους). Έρευνες στην Αμερική έδειξαν μία έξαρση αυτής της παθολογίας σε γυναίκες 26-30 ετών που ελάμβαναν αντισυλληπτικά. Θεωρείται ότι τα αντισυλληπτικά δεν δημιουργούν τα ηπατώματα αλλά αυξάνουν την αιμάτωσή τους και συνεπώς την επικινδυνότητά τους [11].
Τέλος, τα αντισυλληπτικά προκαλούν μία μικρή αύξηση του κινδύνου εμφανίσεως Ca τραχήλου της μήτρας εξαιτίας άλλων παραγόντων όπως λοιμώξεις από ιούς (HPV) των γεννητικών οργάνων, συχνές συνουσίες και αλλαγές συντρόφων.
Όσον αφορά τον κίνδυνο πρόκλησης Ca μαστού, τα αποτελέσματα διαφόρων μελετών είναι αντι-φατικά και δεν αποδεικνύουν την αύξηση του κιν-δύνου αυτού [12].
Οι αντενδείξεις των αντισυλληπτικών δισκίων χωρίζονται σε σχετικές και απόλυτες και εμφα-νίζονται στον πίνακα 4.

Β. Ενδομήτρια σπειράματα
Τα ενδομήτρια σπειράματα είναι μια από τις μη συχνά προτεινόμενες μεθόδους αντισύλληψης στα νεαρά κορίτσια. Συνήθως προτείνονται σε έφηβες που δεν δύνανται να ακολουθήσουν άλλες αντισυλ-ληπτικές μεθόδους, όπως νεαρές που παρου-σιάζουν πνευματική καθυστέρηση καθώς και σε πολυτόκες. Διαχωρίζονται σε ορμονικά σπειράματα που περιέχουν Levonorgestrel και σε μη ορμονικά που περιέχουν χαλκό (Copper). Κατασκευάζονται δε, σε διαφορετικά μεγέθη. Για την τοποθέτησή τους λαμβάνονται προληπτικά μέρα όπως γυναι-κολογική εξέταση της εφήβου (έλεγχος γεννητικών οργάνων), καλλιέργεια κολπικού υγρού και Pap-test. Τέλος, απαραίτητη θεωρείται η λήψη ενός καλού ιστορικού.
Οι αντενδείξεις και τα μειονεκτήματα των ενδομητρικών σπειραμάτων εμφανίζονται στον πίνακα 5 [13].

Γ. Κολπική αντισύλληψη
Η κολπική αντισύλληψη χωρίζεται στην χημική όπου κυρίως αφορά σπερματοκτόνες ουσίες σε μορφή υποθέτων, αλοιφής, gel και στις μεθόδους φραγμού όπως το ανδρικό προφυλακτικό, η συχνό-τερη αντισυλληπτική μέθοδος στη νεολαία, και το γυναικείο προφυλακτικό, ελάχιστα χρησιμο-ποιούμενο. Στον πίνακα 6 αναγράφονται οι αιτίες περιορισμένης χρήσης του ανδρικού προφυ-λακτικού, τα πλεονεκτήματά του και οι οδηγίες σω-στής αγοράς και χρήσης, ο οποίος πίνακας αναφέ-ρεται σε δική μας έρευνα σε 3.000 μαθητές σχο-λείων 16-18 ετών [14,15].

Δ. Μέθοδος ρυθμού
Βάση τύπου προσδιορίζονται οι γόνιμες (θεω-ρητικά) ημέρες του κύκλου. Όμως, έχει υψηλό πο-σοστό αποτυχίας 25%.

Ε. Διακεκομμένη συνουσία
Είναι η μέθοδος όπου το αγόρι "τραβιέται" την στιγμή της εκσπερμάτωσης. Συνδυάζεται με τη μέ-θοδο του ρυθμού, έχοντας περίπου τα ίδια ποσοστά αποτυχίας [14].

Βιβλιογραφία
1. Τζιγγούνης Β. Φαρμακολογία ορμονικής αντισύλληψης. Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο "Σεξου-αλική Δραστηριότητα-AIDS Αντισύλληψη", σελ. 50, 1990.
2. Κρεατσάς Γ. "Νεογνική Παιδική & Εφηβική Γυναικολογία με στοιχεία Ενδοκρινολογίας", σελ. 274, 1987.
3. Κουμαντάκης Ε. Έκτρωση, Αντισύλληψη και Εφηβεία. 1ο Σεμινάριο Οικογενειακού Προγραμ-ματισμού, σελ. 114, 1989.
4. Serfaty D. Oral contraceptive / compliance during Adolescence. Annals of the NY Academy of Sciences, Vol. 816, pp. 422-423, 1997.
5. Genazzani A. Evidents suggesting on additional mechanism regulating LH and FSH episodic secretion in prepubertal women. Hum Reprod 9: pp.1807-1812, 1994.
6. Κρεατσάς Γ. Αντισυλληπτικά δισκία νέας γενιάς. Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο "Σεξουαλική Δραστηριότητα - AIDS" Αντισύλληψη, σ. 75, 1990.
7. Ψυχογιός Α. Διακοπή εγκυμοσύνης με RU 486. Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο "Σεξουαλική Δραστηριότητα - AIDS - Αντισύλληψη" σ. 92, 1990.
8. Huggins GR., Zucker PK. Oral Contraceptives and Neoplasia. Fertil Steril 47, pp. 733-760, 1987.
9. Peterson H. Lee Nc. The health effects of oral contraceptives. Fertil Steril 53, σελ. 1-12, 1990.
10. Meade T. Risk and mechanisms of cardiovascular events in users of O.C. Am J Ob Gyn 158:1646-52, 1988.
11. Upton G. Lipids Cardiovascular Disease and O.C. Fertil Steril 53, pp. 1-12, 1990.
12. Bromham D. Long-acting Hormonal Contraception. Annals of the NY Academy of Sciences. Vol. 816, p.432-435, 1997.
13. Χρυσικόπουλος Α. Ορμονική Αντισύλληψη στην Εφηβεία. Πρακτικά Εταιρείας Οικογενειακού Προγραμματισμού, σ. 137-139, 1992.
14. Σαλάκος Ν. Συμπεριφορές αντισύλληψης σε μαθητές Λυκείων. Ανακοίνωση στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Οικογενειακού Προγραμματισμού, 1998.
15. Χλιαουτάκης Ι. Αντισυλληπτική συμπεριφορά και έκτρωση στους εφήβους του Δήμου Αθηναίων. Σεμινάριο Οικογενειακού Προγραμματισμού, σ. 125-127, 1992.
16. Δεληγεώρογλου Ε. Κυήσεις και Εκτρώσεις στην Εφηβεία. Ανακοίνωση στο 1ο Πανελλήνιο Συνέ-δριο Οικογενειακού Προγραμματισμού, Αθήνα, 1998.

 

<< Επιστροφή