Η διατροφή του διαβητικού σε ειδικές καταστάσεις - Χαρ. Φ. Τούντας : | 16/3/2009 10:48:50 πμ

<< Επιστροφή



H διατροφή του Διαβητικού
σε ειδικές καταστάσεις

Είναι γνωστό και καθολικά αποδεκτό, ότι η σωστή διατροφή αποτελεί τον "ακρογωνιαίο λίθο" πάνω στον οποίο στηρίζεται το οικοδόμημα της προσπάθειας, η οποία έχει ως στόχο την αποκατάσταση της μετα-βολικής διαταραχής. Οι γενικές κατευθυντήριες γραμ-μές με συστάσεις για τη σύνθεση του διαιτολογίου είναι κοινές και αφορούν στην πλειοψηφία των ατό-μων, είτε έχουν σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι είτε τύ-που ΙΙ.
Θεωρητικώς και από πρώτη ματιά, το ζήτημα της σύνθεσης του διαιτολογίου φαίνεται απλό. Εντούτοις είναι σύνθετο και απαιτείται γνώση και εμπειρία, ώστε το αποτέλεσμα να καλύπτει τόσο τις ενεργειακές ανάγκες, όσο και τις διατροφικές συνήθειες του ατό-μου. Γίνεται περισσότερο πολύπλοκο στην καθημερινή πρακτική, γιατί υπεισέρχονται καταστασεις που είναι συνήθεις, π.χ. η αναγκαιότητα της φυσικής άσκησης ή οξείες νοσηρές καταστάσεις ή χρόνια προβλήματα, που απαιτούν ειδικότερη διατροφική αντιμετώπιση, π.χ. χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.
Ας δούμε λοιπόν, καθεμιά χωριστά αυτές τις περιπτώσεις, πώς θα αντιμετωπισθούν τα προβλήματα της διατροφής.

Α. ΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ
Σημαντικός παράγοντας για τη βελτίωση της ποιότητας της ρύθμισης του διαβητικού είναι η σω-ματική άσκηση. Για να είναι επωφελής, χρειάζεται προγραμματισμός που αφορά, όχι μόνο στην ένταση και τη διάρκεια, αλλά θα περιλαμβάνει και την ανα-προσαρμογή της διατροφής. Θα ληφθούν μέτρα, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του ασκούμενου ατό-μου και να αποτραπεί ο κίνδυνος εμφάνισης υπο-γλυκαιμικού επεισοδίου. Αφετηρία για τη λήψη αυτών των μέτρων, είναι η διάρκεια και η ένταση της άσκη-σης και τα μέτρα συνοπτικά αναφέρονται στους Πί-νακες 1, 2 και 3.
Με αυτές τις παρεμβάσεις η άσκηση είναι επωφελής και γίνεται με ασφάλεια σε ό,τι αφορά τα υπογλυκαιμικά επεισόδια. Θα πρέπει να σημειωθεί και να ληφθεί σοβαρά υπόψη, ότι είναι δυνατόν το υπογλυκαιμικό επεισόδιο να συμβεί αρκετές ώρες (3-4) μετά το τέλος της άσκησης. Κατά συνέπεια το ασκούμενο άτομο θα πρέπει να είναι ενήμερο και να φροντίζει για την αποτροπή του.

Πίνακας 1. Άσκηση ελαφρά έως μέτρια
(Περπάτημα 1,5 χιλιόμετρο ή ποδηλασία μέχρι τριάντα λεπτά)

Ζάχαρο αίματος προ της άσκησης
<100 mg%: 10-15 γραμ. υδατάνθρακες
ένα μέτριο (150 γρ.) φρούτο
>100 mg%: Τίποτα


Πίνακας 2. Άσκηση μέτρια, διάρκεια 1 ώρα
(Ελαφρό τρέξιμο, τέννις, κολύμπι)
Ζάχαρο αίματος προ της άσκησης
<100 mg%: 25-50 γραμ. υδατανθράκων προ της έναρ-ξης και 10-15 γραμ. κατά τη διάρκεια της άσκησης
100-180 mg%: 10-15 γραμ. προ της έναρξης
180-300 mg%: Τίποτα
>300 mg%: Αναβολή της άσκησης


Πίνακας 3. Ασκηση έντονη, διάρκεια 90 - 120’
(Ποδόσφαιρο, καλαθόσφαιρα, πετόσφαιρα, έντονη ποδηλασία ή κολύμπι)

Ζάχαρο αίματος προ της άσκησης
<100 mg%: 50 γραμ. υδατάνθρακες.
Παρακολούθηση του ζαχάρου αίματος κατά τη διάρκεια της άσκησης
100-180 mg%: 15-20 γραμ. υδατάνθρακες
180-300 mg%: Τίποτα
>300 mg%: Αναβολή της άσκησης

Β. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΑ ΝΟΣΗΣΗ
Ο σακχαρώδης διαβήτης επηρεάζεται από συνθήκες του περιβάλλοντος, οι οποίες προκαλούν μεταβολική εκτροπή. Οι βαρειές καταστάσεις νοση-λεύονται στο νοσοκομείο. Υπάρχουν όμως ελα-φρές, που είναι πιο συχνές, π.χ. κοινό κρυολόγημα, απλές λοιμώξεις ή τροφικές δηλητηριάσεις, οι οποίες αντιμετωπίζονται στο σπίτι. Σε αυτή την περί-πτωση, ο ασθενής και ο γιατρός θα έχουν στενή συ-νεργασία, τόσο για τη γενικότερη αντιμετώπιση του προβλήματος, όσο και ειδικότερα της διατροφής. Στους Πίνακες 4 και 5 δίνονται, συνοπτικά, οι κατευθύνσεις που πρέπει να ακολουθηθούν.

Πίνακας 4. Διατροφή κατά την οξεία νόσηση.

α.Ποσότητα υδατανθράκων: 200-280 γρ. το 24ωρο
β.Κατανομή: ανά 2ωρο ή 3ωρο
γ.Μέριμνα για την κάλυψη των αναγκών σε ηλε-κτρολύτες

Η ειδική φροντίδα για τη διατροφή του ασθενούς αναφέρεται στις περιπτώσεις εκείνες που λόγω ναυτίας ή εμέτων δεν είναι δυνατή η λήψη στερεάς τροφής. Τότε η χορήγηση υγράς ή ημιστερεάς τροφής κρίνεται απαραίτητη, για δύο ή τρεις ημέρες (παράδειγμα διατροφής στον Πίνακα 5).

Πίνακας 5. Διατροφή κατά την οξεία νόσηση.
Είδος τροφίμου Περιεκτικότητα 15 g υδ.

Αεριούχα ποτά, που
περιέχουν ζάχαρη
Μέλι
Ζυμαρικά (σούπες)
Κρέμα (ριζάλευρο)
Χυμός φρούτων
Γάλα
Γιαούρτι
Χορτόσουπες με ρύζι ή φιδέ
Φρυγανιές

Κατά τη διάρκεια της νόσησης, ευνόητο είναι ότι θα γίνει και αναπροσαρμογή στις δόσεις του φαρμά-κου, είτε πρόκειται για ινσουλίνη είτε για δισκία, ώστε να καλυφθούν σε ικανοποιητικό βαθμό οι ανά-γκες του ασθενούς.
Γ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΕΓΚΥΟΥ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ
Η εγκυμοσύνη των διαβητικών γυναικών φέρεται σε πέρας επιτυχώς, στην πλειονότητα σχεδόν των περιπτώσεων. Οι πρόοδοι στη θεραπεία έχουν σημαντική συμβολή στην αίσια έκβαση. Δεν θα πρέ-πει όμως να αποσιωπάται ο ρόλος της διατροφής κατά την εγκυμοσύνη. Οι ανάγκες είναι ίδιες σ' όλες τις γυναίκες είτε έχουν είτε δεν έχουν διαβήτη. Σε ό,τι αφορά στις διαβητικές γυναίκες, πρώτη φροντίδα η διατήρηση των τιμών της γλυκόζης του αίματος σε φυσιολογικό επίπεδο ή κοντά σ' αυτό.
Σύμφωνα με υπολογισμούς ειδικών περί το θέμα, οι συνολικές επιπλέον ανάγκες σε θερμίδες, ανέρ-χονται στις 75.000 για όλη την εγκυμοσύνη ή 300 την ημέρα. Φυσικά, υπάρχει διαφοροποίηση του πο-σού προς τα πάνω ή προς τα κάτω, αναλόγως της δραστηριότητας ή του ρυθμού αύξησης του σω-ματικού βάρους. Η σύνθεση του διαιτολογίου δεν διαφέρει, οι προσλαμβανόμενες θερμίδες προέρχο-νται κατά 50% από υδατάνθρακες, 30% λίπος και 20% λεύκωμα. Εξυπακούεται ότι η κατανομή των γευμάτων σε μικρά και συχνά, αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την απόκτηση και διατήρηση, πολύ καλής ποιότητας ρύθμισης. Στον Πίνακα 6 φαίνονται συνοπτικά οι διαιτητικές οδηγίες.
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε δύο βασικούς τομείς:
α.Στη δοσολογία της χορηγούμενης ινσουλίνης. Είναι απαραίτητη η αναπροσαρμογή της σε καθημερινή βαση, ώστε να αποφεύγονται ακραίες καταστάσεις (υπεργλυκαιμία-υπογλυκαιμία).
β.Σχολαστικός έλεγχος των μεταβολών του βάρους. Η μέγιστη αύξησή του δεν πρέπει να ξεπερνά τα 11-13 Kg κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Πίνακας 6. Διατροφή της εγκύου με Σ.Δ.

1.Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών
Ρυθμός αύξησης βάρους 0,4 Kg την εβδομάδα, μετά την 8η εβδομάδα
2.Κάλυψη των αναγκών σε λεύκωμα
Επιπλέον 20-25 g την ημέρα υψηλής βιολογικής αξίας
3.Προσοχή στο αλάτι, όχι όμως λιγότερο από 2 g την ημέρα
4.Σίδηρος, φιλικό οξύ, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, σύμφωνα με τις ανάγκες
5.Οινόπνευμα: περιορισμός ή αποχή
6.Καφεΐνη: μέχρι 200 mg/ημ. (δύο κούπες καφέ)
7.Φυτικές ίνες

Δ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΚΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ
Η παρουσία προβλημάτων σχετικών με τη νεφρική λειτουργία είναι συχνή στα άτομα με Σ.Δ., ιδιαιτέρως σ' εκείνα που η διάρκεια της νόσου χρο-νολογείται από μακρού.
Το πρόβλημα της νεφρικής δυσλειτουργίας μπορεί να είναι οξύ ή χρόνιο. Στα άτομα με Σ.Δ. οι ο-ξείες νεφρικές βλάβες είναι σπανιότερες. Εντούτοις θα πρέπει να γίνει σύντομη αναφορά στον τρόπο αντιμετώπισής τους από διαιτητικής πλευράς. Οι συστάσεις αναφέρονται συνοπτικά στον Πίνακα 7.

Πίνακας 7. Διαιτητικές οδηγίες κατά την οξεία νεφρική ανεπάρκεια.

α.Ενέργεια: 45-55 θερμίδες/Kg Ιδανικού Σωματικού Βάρους (Ι.Σ.Β.).
β.Λεύκωμα: 0,6-0,8 g/Kg Ι.Σ.Β. Το 60% της ποσότητας υψηλής βιολογικής αξίας. Αύξηση σε 0,8-1 g/Kg όταν η GFR γίνει φυσιολογική.
γ.Κάλιο: 30-50 mEq/ημέρα στην ολιγουρική φάση. Συμπλήρωση των απωλειών στη διουρητική φάση.
δ.Νάτριο: 20-40 mEq/ημέρα στην ολιγουρική φάση. Συμπλήρωση των απωλειών στη φάση της διού-ρησης.
ε.Φωσφόρος: Περιορισμένη χορήγηση σύμφωνα με τις ανάγκες.

Τελική κατάληξη, σε άλλοτε άλλο χρόνο, είναι η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (ΧΝΑ). Οι θεραπευτικές δυνατότητες για την αντιμετώπιση της τελευταίας είναι:
* συντηρητική αγωγή,
* συνεχής φορητή περιτοναϊκή κάθαρση,
* χρόνια αιμοκάθαρση σε τεχνητό νεφρό,
* μεταμόσχευση νεφρού.
Οποιαδήποτε κι αν είναι η μορφή της αντιμετώπισης, ο σωστός τρόπος διατροφής θεω-ρείται απαρέγκλητος κανόνας.

Συντηρητική αγωγή
Αφορά στο συνδυασμό φαρμακευτικής και διαιτητικής αγωγής. Στόχος είναι ο περιορισμός στην πρόσληψη λευκώματος, που έχει επωφελή επί-πτωση στο ρυθμό της φυσικής εξέλιξης της νόσου.
Πέραν της ποσότητας του λευκώματος που θα χορηγηθεί, λαμβάνονται υπόψη οι συνολικές ενερ-γειακές ανάγκες καθώς και το ισοζύγιο νατρίου και νερού. Στον Πίνακα 8 αναφέρονται οι διαιτητικες συστάσεις για τη συντηρητική αγωγή της Χ.Ν.Α.

Πίνακας 8. Συστάσεις για τη διατροφή διαβητικού
με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

1. Ενέργεια: 35-55 θερμίδες/Kg Ι.Σ.Β. (Υδατ.: 50%, Λίπος: 35%).
2. Νάτριο: 60-80 mmol καθημερινά. Όχι πρόσθετο αλάτι στην τροφή.
3. Κάλιο: 1,0 mmol/Kg σωματικού βάρους. Αναπρο-σαρμογές σύμφωνα με τα επίπεδα στο αίμα.
4. Φωσφόρος: 1200 mg την ημέρα.
5. Φυτικές ίνες: 25 g την ημέρα (προσοχή στην υπερκαλιαιμία που δημιουργεί η αυξημένη πρόσ-ληψη)

Συνεχής φορητική περιτοναϊκή κάθαρση (Σ.Φ.Π.Κ.)
Έχει γίνει αποδεκτή, ως η καλύτερη μέθοδος θεραπείας για τους διαβητικούς με ΧΝΑ διότι:
α.Η ινσουλίνη χορηγείται με συνεχή έγχυση ενδο-περιτοναϊκώς, με άμεση απορρόφηση από το δίκτυο της πυλαίας.
β.Η θεραπεία παρέχει συνεχή διάλυση και σταθερή βιοχημεία.
γ.Τα υγρά και οι μεταβολικές τοξίνες απομα-κρύνονται με ώσμωση και διάλυση.
δ.Παρέχει, λόγω της συνεχούς απομάκρυνσης των τοξινών, ελευθερία στην πρόσληψη ορισμένων τρο-φών, συγκριτικώς με ασθενείς ευρισκόμενους σε τεχνητό νεφρό. Οι διαιτητικές συστάσεις φαίνονται στον Πίνακα 9.

Πίνακας 9. Διαιτητικές συστάσεις για ασθενείς με Σ.Φ.Π.Κ.

1. Ενέργεια: 25-30 θερμίδες/Kg Ι.Σ.Β. (Υδατ.: 40%, Λίπος: 35%). Προσοχή στην υπερκαλιαιμία. Προτιμώνται ακόρεστα λίπη.
2. Λεύκωμα: 1,2-1,5 g/Kg Ι.Σ.Β. Υψηλής βιολογικής αξίας. Αυξημένη πρόσληψη λόγω αποβολής μέσω του περιτοναίου.
3. Νάτριο: 60-80 mmol καθημερινά.
4. Κάλιο: 1,0-1,5 mg/Kg σωματικού βάρους.
5. Φωσφόρος: 1500 mg καθημερινά.
6. Φυτικές ίνες: 25 g καθημερινά.

Χρόνια αιμοκάθαρση σε τεχνητό νεφρό
Οι βασικές διαιτητικές ανάγκες των ατόμων αυτών δεν διαφέρουν από τις ανάγκες των άλλων διαβητικών. Στον Πίνακα 10 συνοψίζονται οι οδηγίες.

Πίνακας 10. Διαιτητικές συστάσεις για διαβητικούς
σε χρόνια κάθαρση με τεχνητό νεφρό.

1. Ενέργεια: 25-30 θερμίδες/Kg Ι.Σ.Β. (Υδατ.: 50%, Λίπος: 35%).
2. Λεύκωμα: 1,0-1,2 g/Kg Ι.Σ.Β. Υψηλής βιολογικής αξίας.
3. Νάτριο: 60-80 mmol καθημερινά (Προσοχή όταν υπάρχει υπέρταση).
4. Κάλιο: 1,0 mmol/Kg σωματικού βάρους.
5. Φωσφόρος: 1200 mg καθημερινά.
6. Φυτικές ίνες: 25 g καθημερινά.

Μεταμόσχευση νεφρού
Η επιτυχής μεταμόσχευση νεφρού χαρίζει σχετική ελευθερία στον τρόπο διατροφής. Τα κυριό-τερα προβλήματα που αντιμετωπίζει το άτομο που υπέστη μεταμόσχευση είναι η παχυσαρκία και η υπερ-λιπιδαιμία. Βεβαίως οξύνεται το πρόβλημα του καλού μεταβολικού ελέγχου, λόγω της λήψης ανοσοκατασταλτικής αγωγής (μεγάλες δόσεις στε-ροειδών). Στον Πίνακα 11 φαίνονται οι διαιτητικές συστάσεις.

Πίνακας 11. Γενικές διαιτητικές οδηγίες για διαβητικούς με μεταμόσχευση νεφρού

1. Ενέργεια: 25-30 θερμίδες/Kg Ι.Σ.Β. (Υδατ.: 50%, Λίπος: 35%). Προσοχή στην υπερκαλιαιμία.
Προτιμώνται ακόρεστα λίπη.
2. Λεύκωμα: 1,0 g/Kg Ι.Σ.Β.
Όταν χορηγούνται στεροειδή: 1,2-1,5 g/Kg Ι.Σ.Β.
3. Νάτριο: Χωρίς ειδικό περιορισμό, εκτός αν συνυ-πάρχει υπέρταση.
4. Κάλιο: Χωρίς περιορισμό.
5. Φωσφόρος: Χωρίς περιορισμό.
6. Φυτικές ίνες: 25 g καθημερινά.

Σε γενικές γραμμές και απολύτως συνοπτικά, αυτές είναι οι διαιτητικές κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση ειδικών καταστάσεων, που εμφα-νίζονται κατά τη φυσική πορεία του Σ.Δ. Για περισ-σότερες λεπτομέρειες στις βιβλιογραφικές πηγές που ακολουθούν.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.Mahan LU, Escott-Stump S (eds). Food, Nutrition and Diet Therapy, 9th ed. N.York, W.B.Saunders Co, 1996.
2.Σακχαρώδης Διαβήτης. Θεωρία-Πράξη. Υπευθ. έκδοσης Χ.Δ.Τούντας. Εκδόσεις ΕΠΤΑΛΟΦΟΣ, Α-θήνα, 1995.
3.British Diabetic Association, Renal Dialysis Group. Dietary manage-ment ofdiabetics with chronic renal failure. Practical Diabetes 3:2, 1986.
4.Marple A, Krall LP, Bradley RF, Christlieb AR, Soeldner JS (eds). Joslin's Diabetes Mellitus, 12th ed. Philadelphia, Lea and Febiger, pp 364-367, 391-392, 542-543, 1985.

 

<< Επιστροφή